Saturday, September 22 2018
Posljednja vijest

“SLUCAJ VALDANOS” – VISEDECENIJSKA NEBRIGA DRZAVE

ValdanosU januaru ove godine navršilo se tačno četiri decenije od kada su Ulcinjani ostali bez oko 18 hiljada stabala stoljetnih maslina u uvali Valdanos. Naime, Rješenjem Skupštine opštine Ulcinj iz 1978. godine , u Valdanosu je od velikog broja Ulcinjana oduzeta imovina “radi izgradnje vojnog objekta trajnog karaktera”. Tim rješenjem je, u korist Saveznog sekretarijata za narodnu odbranu Jugoslavije u Beogradu, izuzeta imovina od 204 vlasnika površine 937.739 metara kvadratnih sa 17.825 stabala masline.

Najveći dio Maslinade u Valdanosu danas je zarastao u makiju i žbunje, vlasnici punih 40 godina nijesu kročili na svoja imanja, a zbog nebrige države na tom lokalitetu svake godine propadne ogromna količina plodova. Vrijedni maslinari izračunali su da u uvali Valdanos propadne 900 hiljada kilograma maslina ili 144.000 litara ulja godišnje.

Nakon gašenja istoimene vojne ustanove, odnosno odmarališta, taj lokalitet je u nadležnosti Ministarstva odbrane Crne Gore koje brine isključivo o obezbjeđenju lokaliteta, što poreske obveznike godišnje košta oko 60 hiljada eura (izvor: „Studija slučaja Valdanos“).

Prašuma u rajskoj uvali

To je ujedno i sva pažnja koju država „poklanja“ ovom po mnogo čemu jedinstvenom prostoru. Decenijska nebriga ostavila je katastrofalne posljedice na maslinadu, a pozivi da se masline spasu, revitalizuju, mudro koriste na dobrobit čitave zajednice, stižu sa svih strana.

Valdanos, Kadro Kurti, Artan Kollari“Maslinjak u Valdanosu je u katastrofalnom stanju što je potvrdio i Elaborat o stanju maslinjaka u Valdanosu, koji je na inicijativu Uduženja maslinara uradio Biotehnički fakultet iz Podgorice, a finansirala ga Opština Ulcinj”, kaže predsjednik Skupštine tog udruženja Basrija Derviši. On navodi da je „izvještaj ekspertske grupe pokazao da je taj prostor potpuno zapušten, obrastao samoniklim rastinjem i da podsjeća na prašumu“.

“Stabla maslina su zatvorena i zagušena novim rastinjem. Prema gruboj procjeni, u maslinadi se osušilo oko 1.300 stabala. Najmanje 4.500 stabala treba regenerisati, a ostalih 12.000 stabala rigorozno se mora podmladiti rezidbom. Za kompletnu revitalizaciju potrebno je između milion i po do dva miliona eura. To tvrde stručnjaci i mi im vjerujemo”, kaže Derviši.

Prema njegovim riječima, utvrđeno je i da je od momenta eksproprijacije izgubljeno 2,28 miliona litara maslinovog ulja.

“Ono što je važno istaći je i da se do punog roda, od momenta revitalizacije, ako je uopšte i bude, može doći tek za sedam godina. Da bi se vratila uložena sredstva treba još najmanje toliko”, objašnjava Derviši nalaze stručnjaka.

Zato je, ističe on, neophodno vratiti maslinjake bivšim vlasnicima, koji bi uz pomoć države revitalizovali taj jedinstveni prostor. “To je jedino ispravno i pravedno rješenje i vjerujemo da će oni koji o tome odlučuju konačno riješiti ovo pitanje”, zaključuje Derviši.

No, oni koji odlučuju barem za sada nemaju nikakav plan. Ovim pitanjima bave se tek povremeno, zalažući se deklarativno za zaštitu maslina, ali bez jasnih rješenja ili prijedloga.

Gradnje nema u maslinjacima, ali ima u uvali

Milo DjukanovicDa država nema konkretan plan već samo ideju kako zaštititi masline potvrdio je u septembru 2016. godine ondašnji premijer, a sadašnji predsjednik Crne Gore Milo Đukanović. On je tada u Ulcinju jasno poručio bivšim vlasnicima da se ne nadaju povraćaju oduzete imovine, priznavši pri tom da „država kao faktički vlasnik maslina nije ulagala dovoljnu pažnju kako bi ih očuvala“.

“Dosta je teško vjerovati da bi se tu nešto moglo promijeniti u narednom periodu. Postoji saglasnost oko toga da bi, kroz neki aranžman, masline trebalo povjeriti na održavanje i upravljanje nekom ko će imati bolji i izrazitiji interes od države. Pretpostavimo da je to privatni interes. Ljudi kojima je nekada plaćeno to vlasništvo sada misle da im to treba vratiti natrag. No, država mora da se zaštiti od posljedica takvih poteza, jer ako to napravimo nijedan od tih poteza ne može biti izolovan. Ako to učinite u jednom slučaju, onda morate biti spremni i na lančani zahtjev od strane svih drugih vlasnika kojima je država nekad negdje, uz određenu naknadu, pravičnu ili ne, otkupljivala imovinu”, izjavio je Đukanović.

On je istovremeno bio jasan po pitanju valorizacije tog prostora rekavši da u Valdanosu treba graditi novu turističku infrastrukturu.

SimovicNešto više od godinu dana kasnije, na izmaku 2017. godine, potpredsjednik Vlade i ministar poljoprivrede i ruralnog razvoja Milutin Simović, takođe u Ulcinju, potvrdio je da Vlada nema plan kako zaštititi masline. I Simović je konstatovao da je „loše stanje maslinjaka posljedica višedecenijske nebrige“.

On smatra da je sada ključni zadatak kako da se revitalizuje maslinada i izvrši melijorativna rezidba zapuštenih stabala kako bi ona počela ponovo da rađa”.

Ministar je, ipak, bio fleksibilniji po pitanju vlasničkog statusa dozvolivši mogućnost da se traži pravno valjan odgovor na činjenicu da je Ministarstvo finansija, u drugostepenom postupku, oborilo odbijajuće rješenje Uprave za imovinu, u slučajevima za povraćaj oduzete imovine.

A dok se čeka pravni rasplet slučaja Vlada, odnosno resorno ministarstvo ne preduzima korake kako bi se to neodrživo stanje promjenilo. Potvrdio je to i Agrobudžet  za 2018. godinu, kojim je maslinarima namijenjeno tek 170.000 eura  i to kroz  podršku razvoju maslinarstva. Pravo na podršku imaju samo  poljoprivredna gazdinstva upisana u Registar proizvođača maslina, Registar proizvođača maslinovog ulja, kao i u Registar poljoprivrednih gazdinstava, tako da, što se barem ove godine tiče, masline u Valdanosu će i dalje biti napuštene i zakorovljene.

Pavle RadulovicProstorno-urbanističkim planom Opštine Ulcinj koji je prošle godine donijela upravo Vlada Crne Gore nije predviđena gradnja u maslinjaku, a u Strateškom planu razvoja ove opštine valdanos je zona za rekreaciju.

Govoreći na javnoj raspravi povodom Nacrta Prostornog plana posebne namjene za obalno područje koja je krajem maja održana u Ulcinju ministar održivog razvoja i turizma Pavle Radulović je rekao je da na prostoru maslinjaka, koji je označen kao intenzivna poljoprivredna površina, nema gradnje.

Ali, po tom dokumentu, koji će sredinom jula usvojiti Vlada Crne Gore, gradnje može biti na južnim obodima uvale, odnosno na brdu Mendra.

Ulcinjani jedinstveni

Iz Udruženja za povraćaj maslinade već godinama apeluju na nadležne državne organe Crne Gore da poštuju zakone i da oduzetu imovinu u Valdanosu vrate bivšim vlasnicima, jer nije privedena namjeni.

“Zemljište je oduzeto za potrebe gradnje vojne baze koja nikada nije izgrađena, što znači da nije privedeno namjeni i da su se davno stekli uslovi da se ono vrati. Nije poznato da u Crnoj Gori postoji poljoprivredno zemljište koje nije vraćeno vlasnicima”, navode iz tog udruženja.

hadixha-gjoni Potpredsjednica Opštine Ulcinj Hadidža Đoni kaže da je stav lokalne samouprave, po pitanju zaštite uvale Valdanos i maslinade, više puta iskazan, posebno kroz jednoglasno donijete zaključke lokalnog  parlamenta. “Dakle, zalažemo se za  vraćanje maslina ranijim vlasnicima i vraćanje maslinade u prvobitnu funkciju, jer je oduzeta nezakonito, isplaćena je nepravična nadoknada, a zatim nije privedena namjeni. Nažalost, ingerencije Opštine su ograničene i mi ne možemo učiniti više. Dobro je što proces restitucije i dalje traje, bez obzira što ima različitih tumačenja. Dok se taj proces, koji može potrajati, ne okonča, treba tražiti modele kako zaštititi  masline i valorizovati  ih. Možda kroz neko privatno-javno partnerstvo iako i o tome  ima različitih stavova. Mi smo imali obećanja da će se tim problemom pozabaviti Ministarstvo poljoprivrede i očekujemo da se konačno nešto krene raditi po tom pitanju“, kaže Đoni.

Prije tri godine, u julu 2015. godine, tzv. Aneksom 2 Sporazuma  o postizbornoj  koaliciji između Force i DPS-a  koji su potpisali lideri partija, Milo Đukanović  i Nazif  Cungu, dogovoreno je da se „pripremi prijedlog pravnog rješenja vlasništva Maslinade Valdanos uz obezbjeđenje interesa države, Opštine i vlasnika maslinjaka”.

Naveden je rok od 60 dana za izradu tog prijedloga, ali ni jedno slovo tog  sporazuma nije realizovano.

Nije ispoštovan ni dogovor istih aktera godinu kasnije kojim je predviđeno da se imovina u Valdanosu vrati ranijim vlasnicima do juna 2017. godine.

 Jesmo li dostojni evropske budućnosti?

Xhemal Peroviq, Dzemal Perovic“Podržavamo napore obespravljenih vlasnika, ali uvalu Valdanos mi vidimo u širem kontekstu, kao jedinstveni spoj prirode i djelovanje ljudskih ruku, kao kulturno naslijeđe i kao cjelovitu turističku ponudu. Kao brend Ulcinja i Crne Gore”, kaže izvršni direktor NVO „Mogul“ Džemal Perović.

Organizacija na čijem je čelu je 2017. godine objavila „Studiju slučaja Valdanos“, u okviru projekta „Valdanos simbol Ulcinja” podržanog od strane Delegacije Evropske Unije u Crnoj Gori.

Prema njegovim riječima, Valdanos je napadnut i divljom gradnjom.

“I svi nadležni na lokalnom i nacionalnom nivou sliježu ramenima i izjavljuju: zabranili smo to zakonom! Dok se Crna Gora sprema da otvori Poglavlje 27! Ako ovaj vandalizam zaustavimo, bićemo dostojni evropske budućnosti. Odbrojavamo posljednje doba u kojem je još uvijek moguće da se Valdanos, taj dragulj ne samo ulcinjskog kraja, već cijele Crne Gore, kao jedinstvena cjelina, zaštiti, sačuva i valorizuje na adekvatan način”, kategoričan je Perović.
Inače, istraživanjem koje je sproveo Šumarski fakultet Univerziteta u Istanbulu u saradnji sa agencijama Ujedinjenih nacija i Ministarstvom ekonomije Crne Gore, utvrđeno je da su određena stabla u Valdanosu zasađena još početkom naše ere. „Tako je, na primjer, za jedno stablo utvrđeno da je staro 1.894 godine. Vjeruje se da se u kompleksu maslina ispod brda Mavrijan, mogu pronaći i stabla starija od 2.000 godina.  Svijest o značaju takvog jednog otkrića i naučnog potvrđivanja mora doprijeti do nadležnih institucija: Agencije za zaštitu životne sredine, Ministarstva poljoprivrede i ruralnog razvoja, Nacionalne turističke organizacije i drugih”, navodi se Studiji slučaja Valdanos.

Zakonom o maslinarstvu Crne Gore iz 1992. godine, maslinjak u Valdanosu stavljen je  pod posebnu zaštitu države, dok je novim Zakonom o maslinarstvu iz 2014. godine ukazano da „Maslinada Valdanos u Opštini Ulcinj, „Stara maslina” u Baru i „Velja maslina” u Budvi “uživaju zaštitu u skladu sa programom posebne zaštite masline koji donosi Ministarstvo”.

No, na terenu nema nikakvih koraka u tom smjeru. Ulcinjani se, ipak, nadaju da će masline u Valdanosu preživjeti. Jer, istorijski je dokazano da je ova blagoslovljena biljka kao majka: uvijek vas primi, kada god joj se vratite.

Miljan Knežević, Portal Ul-info

Priča je urađena u okviru projekta “Činjenice su važne! Objektivno i inovativno novinarstvo za EU!” koji sprovodi CGO sa RTCG i i Portalom Ul-info. Projekat finansira Evropska unija.

3 comments

  1. Masljinjak vratiti vlasnicima, gradnju predvidjeti sa obje strane uvale “VALDANOS” ; NAJATRAKTIVNA UVALA NA *JADRANU*, može biti brend ULCINJA…PRAVA ZAŠTITA ZA MASLINJAK ***ULCINJSKO BLAGO PO KOJEM SE PREPOZNAJE OVAJ DREVNI STARI GRAD NA JUGU JUGO – JADRANSKE OBALE….

  2. Takve bajke prolaze kod ovog naroda, tako ste vratili PLAĆENO ULcinjsko polje, sada je tamo sramota i ruglo grada.Da li iko ima projekat ili ideju sta graditi ili je cilj da se vrati plaćena zemlja ibda se onda proda ponovo?

  3. Потпуно лош приступ оволиком капиталу. Маслине су купљене, наравно не по правичној цијени али свака маслина која се не обрађује, је губитак. Прво за њу саму јер је запуштена а онда и за онога у чијем се власништву налази. Сад онај у чијем се власништву налази, понаша се као да је нема и да не постоје те маслине. Да има мало мудријег приступа овоме, сваки од кога су те маслине откупљене, могао би да их обрађује и да убира њене плодове. Наравно када се понуди један реалан договор. Маслине у Валданос пропадају па пропадају. Војске више нема да може да се сама о томе брине а њихови бивши власници ипак се разумију у маслинарство. Што ћеш љепше од тога? Наравно општина да се упусти колико може у обнови маслина, заједно са Министарством пољопривреде а и да се нађу неки додатни облици подршке и за бивше власнике маслина. Наравно под условом да хоће да их обрађују и да од тих маслина направе бренд. Односно од тог уља. А пошто се сваки дан са уста локалних главара ЕУ не скида, мало и њихове фондове да питају како су и што чине? Иду паре на свакакве глупости, ајде нека иде и на нешто паметно. Видите колико су те маслине старе? Ајде нека неко каже дали ће се цијенити маслиново уље са маслине старе 150 година исто као и оно са маслине старе 1800-1900 или више од 2000 година? Но жали Боже залуднога народа.

Postavi komentar

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*

Scroll To Top