Osvrt ulcinjskog hroničara i dugogodišnjeg profesora u ulcinjskoj Gimnaziji Ismeta Karamanage.
Ugostiteljstvo je imalo dugu tradiciju na ovom prostoru gdje su uvijek prolazili trgovački putevi kako na kopnu tako i na moru.
Već u antičko doba postojale su kuće za smještaj putnika i trgovačkih karavana. Tokom srednjeg vijeka su u Ulcinju često prolazili hodočasnici iz Zapadne Evrope na putu prema Svetoj zemlji. Tako je njemački putopisac Arnold fon Harf (Arnold von Harff, 1471-1505) boravio u Ulcinju 1497. godine. Sa svog putovanja Harf je zabilježio, njemačkom ortografijom, 26 riječi, 8 fraza i nazive brojeva na albanskom od 1 do 10, 100 i 1.000.
U vrijeme Osmanskog Carstva u Ulcinju su se gradili hanovi (prenoćišta), karavan-saraji, musafirhane, imareti (javne kuhinje) i hamami (javna kupatila), koji se nalazio u kompleksu Pašine džamije, podno zidina Starog grada
Nakon što je Ulcinj postao dio Knjaževine, potom Kraljevine Crne Gore, grade se u Čaršiji ili na Pristanu kafane, gostionice, krčme i prenoćišta za goste, posjetioce i putnike namjernike.
U Ulcinju je postojala i kafana “Trumo“, koja je nazivana i kafana Arapa, jer su se u njoj uglavnom okupljali pripadnici ulcinjske crnačke zajednice.
Pravi zamah turizam i ugostiteljstvo bilježe sredinom 30-godina 20. vijeka. Naime, tada su izgrađeni tri velika hotela: „Republika“ (1935.), „Jadran” (1938.) i “Ko-op” 1939. godine, nazvan kasnije “Galeb”, koji je tada bio najmoderniji hotelski objekat na cijeloj jadranskoj obali.
„Ta jedinstveno divna građevina sa šest spratova ima sve odlike posljednje riječi hotelske arhitekture, i nema ravne na obalama Jadrana. Jedinstven konfor, divan restoran i čitaonicu sve u staklu, 66 gostinskih soba, sobe za službenike, 8 kupatila, i sve ostale prostorije, sa liftovima i hladnjacima najmodernije uređenim”, navodili su tadašnji mediji.
Uz Solanu, koja je počela sa radom 1934. godine, to je dovelo do snažnog razvoja Ulcinja na svim poljima. Novi objekti su postali kultna mjesta ne samo za mještane već za turiste koji uglavnom dolaze iz Srednje Evrope i regiona.
Drugi svjetski rat je ovaj ekonomski zamah naglo prekinuo.
Ali, samo nekoliko godina kasnije očuvani objekti i kvalifikovana radna snaga ponovo su oživjeli ulcinjski turizam, dok se na veću masovnost moralo sačekati dvije decenije od završetka rata. Tako je, na primjer, 1964. godine zabilježen boravak 65.000 gostiju koji su ostvarili preko 600.000 noćenja.
Upravo te godine počinje saradnja sa inostranim turističkim agencijama (TUI, Neckerman, Paneuropa, Scharnow i dr.), pa se narednih godina bilježi preko milion noćenja.
Tome su svakako doprinjeli i izgradnja hotela “Mediteran“ i „Albatros“ u gradu, te hotela „Belvi“, „Olimpik“, „Lido“, „Lido bungalovi“ i „Otrant“ na Velikoj plaži, kao i Naturističkog naselja na Adi Bojani. Izgrađeni su restorani „Ekspres“ na Pristanu, “Milena“, „Kalimera“ i „Sunce“ na Velikoj plaži, te niz privatnih kafana.
Mladi ugostiteljski radnici su išli na doškolavanje u poznata turistička mjesta, uglavnom u Opatiju. Pri Srednjoškolskom centru su otvoreni smjerovi za turizam i ugostiteljstvo. Mladi Ulcinjani su rado studirali turizam, jer bi nakon toga imali sigurno stalno zapošljenje i veoma dobru zaradu.
Uz urođenu ljubaznost, naklonost prema učenju stranih jezika i želju za napredovanjem, Ulcinjani su postali najbolji ugostiteljski radnici u Crnoj Gori.
Krajem 80-ih Ulcinj je ostvarivao gotovo 40 odsto turističkog prometa Crne Gore, a dvije trećine turista činili su stranci, uglavnom Njemci. Hotelsko-turističko preduzeće “Ulcinjska rivijera“, u okviru kojeg su poslovali svi hoteli, osim „Albatrosa“, predstavljala je ekonomski gigant u okvirima nekadašnje Jugoslavije.
Početak ratnih sukoba na prostoru te države početkom 90-tih imao je teške posljedice po ulcinjski turizam. Broj stranih gostiju je drastično smanjen, kao i trajanje sezone. Mnogi kvalifikovani radnici su otišli u inostranstvo, dok je većina hotela stradala u lošim privatizacijama.
Ali, ogromni potencijali Ulcinja i ekonomska nužnost uticali su da turizam i ugostiteljstvo, a u okviru njih i gastronomija, ponovo budu glavne privredne grane, koje donosi razvoj i prosperitet ovom gradu i njegovim žiteljima.
Ovaj tekst je nastao u okviru projekta “Kultura kuhinje: svi ukusi Ulcinja”, koji finansira Ministarstvo kulture i medija, iz Fonda za podsticanje pluralizma i raznovrsnosti medija. Sadržaj ovog teksta je isključiva odgovornost NVO „Ul info“ i ne mora nužno odražavati stavove Ministarstva.
