Jedinstvena uvala Valdanos nalazi se četiri kilometra sjeverozapadno od grada Ulcinja. Plaža Valdanos je Spomenik prirode, dok je jedan dio uvale dio morskog zaštićenog područja “Stari Ulcinj”. Uvala Valdanos predstavlja i evidentirani podvodni arheološki lokalitet, još iz vremena antike.
Uvala Valdanos nalazi se na svim značajnijim kartama iz srednjeg vijeka (Vale di Noce, V de noxe). Pomorci su Valdanos nazivali „uvala maslina“ ili „uvala tišine“, jer je ona prirodno zaštićena od južnih i sjevernih vjetrova koji najčešće duvaju na Jadranskom moru.
Za Ulcinjane Valdanos je zaista sveto, mitsko mjesto. Zato se mnogi slažu sa stavom naučnika dr Ruždi Ušakua koji je uvjeren da je Valdanos dobio ime od albanske izvedenice „vallja e nuses“, što bi se moglo prevesti kao „igra nevjeste, predivne žene, vile“.
Da je ovaj prekrasan prostor divan dokaz suživota prirode i čovjeka u najljepšoj harmoniji potvrđuje Stari maslinjak (Maslinada) u uvali Valdanos. Maslinjak zahvata površinu od oko milion metara kvadratnih i predstavlja dio većeg kompleksa koji se prostire do samog grada Ulcinja.
Ovaj Maslinjak je najveći živi spomenik maslinarstva na Jadranu. Ima oko 18 hiljada stabala maslina, prosječne starosti oko 800 godina, a Zakonom o maslinarstvu Crne Gore iz 1992. godine je stavljen pod posebnu zaštitu države.
Istraživanja koje je sproveo Šumarski fakultet Univerziteta u Istanbulu pokazali su da neka stabla u Valdanosu zasađena na početku naše ere. Tako je, na primjer, jedno stablo staro preko 1.900 godina! Vjeruje se da su u kompleksu tzv. divljih maslina ispod brda Mavrijana, stabla starija i od 2.000 godina.
Inače, za dobro maslinovo ulje potrebno je da stablo masline bude staro nekoliko stoljeća.
Maslinarstvo je u Ulcinju stara porodična tradicija, a Ulcinjani su imali jedinstven odnos prema imovini. To se najbolje vidi upravo u Maslinadi gdje nije bilo ograda između najvećeg broja posjeda, što znači da na ovom prostoru postoji snažna milenijumska kultura i tradicija.
Oko trećine maslinjaka Crnogorskog primorja je uništeno, pa očuvani maslinjaci u Valdanosu imaju još veći ekološki, kulturni, istorijski i ekonomski značaj.
Središnjim dijelom Maslinade u Valdanosu prolazi Kaldrma (kamenom popločani put) iz 18. vijeka, koju su sagradile Osmanlije, zbog važnosti za pomorstvo, trgovinu i maslinarstvo.
U njoj se nalazi mnogo izvora, među kojima su najpoznatije Viline vode (Kroni i zanave). Ima i izvora sumporne vode.
Zbog svojih karakteristika Valdanos treba biti uvršten u zaštićena područja Mediterana i u Mrežu NATURA 2000. Takođe, uvrštavanjem na Listu zaštićene svjetske baštine UNESKO-a razvoj u uvali Valdanos odvijao bi se u najdubljoj interakciji sa potrebama države, opštine Ulcinj i lokalnog stanovništva. To bi osiguralo zadovoljenje socijalnih, ekoloških i ekonomskih kriterijuma i očuvanje ovog unikata prirode za sve građane svijeta.
Ovaj tekst je nastao u okviru projekta Maslinarski turizam – nova niša turističke ponude, promocije i održivog razvoja Ulcinja, koji finansira Ministarstvo kulture i medija, iz Fonda za podsticanje pluralizma i raznovrsnosti medija. Sadržaj ovog teksta je isključiva odgovornost NVO „Ul info“ i ne mora nužno odražavati stavove Ministarstva.
