Piše: Arian Marini
U predstavničkim demokratijama, direktno učešće građana je od posebnog značaja jer jača same temelje na kojima se mogu njegovati demokratski principi i vrijednosti. Dok predstavnički sistemi uključuju izabrane zvaničnike koji donose odluke u ime javnosti, direktno učešće građana dodaje vitalni sloj angažovanja i odgovornosti demokratskom upravljanju. Osigurava da se čuju različiti glasovi i stavovi društva, čime se njeguje političko okruženje koje je što inkluzivnije i što je moguće odgovornije.
U složenosti današnjeg svijeta, direktna komunikacija između građana, interesnih grupa i izabranih zvaničnika može se zaista dogoditi samo na osnovnom nivou demokratije i autonomije. Važnost snažne lokalne demokratije je od najveće važnosti za sveukupno zdravlje demokratskog upravljanja. Svakom pojedincu u lokalnoj zajednici treba dati priliku da se uključi u aktivno građanstvo, da mu omogući sticanje suštinskog iskustva za učešće na naprednijim nivoima i time se podstakne razvoj demokratske političke kulture (Plostajner Z., Mendes I. „Učešće građana“). Kako ispravno primećuju Sadiković i Pejanović (Savremene teorije i prakse participativne demokratije u lohimijskim zajednicama. 2022), „politička participacija građana u demokratskim društvima manifestuje se posebno u lokalnim zajednicama, budući da građani u lokalnim zajednicama imaju neposredni interes i više mogućnosti da učestvuje u oblikovanju i sprovođenju javnih politika”.
Značaj lokalnih zajednica u postavljanju demokratskih standarda i promovisanju građanskog aktivizma je evidentan u ranim spisima vodećih demokratskih teoretičara i filozofa. Aleksis de Tokvil je u svojoj knjizi „Demokratija u Americi“ jasno uočio potencijal koji Mjesne zajednice zajednice imaju u promovisanju demokratskih principa i vrednosti, u kome je naveo da:
„Grad, ili srez, kao najmanja podela zajednice, mora nužno postojati u svim nacijama…
…. u opštiniskim institucijama skupštine leži snaga slobodnih naroda. Opštinske institucije jesu za slobodu ono što su osnovne škole za nauku; one slobodu čine pristupačnom narodu; one mu omile njeno miroljubivo korišćenje i navikavaju ga da se njome služi. Nacija može uspostaviti sistem slobodne vlasti, ali bez duha opštinskih institucija ne može imati duh slobode.”
Tokvilova zapažanja iz 1835. godine važe i danas, naglašavajući važnost raspodjele moći u demokratiji na najnižem mogućem nivou, odnosno u lokalnim zajednicama, jer ćemo time doprineti razvoju istinskih demokratskih principa i vrijednosti.
Në mënyrë të ngjashme, Aristoteli (Internet Encyclopedia of Politics. Aristotle: Politics) mbrojti pjesëmarrjen e drejtpërdrejtë të qytetarëve. Për të shtetësia konfirmon aftësinë e qytetarëve për të marrë pjesë drejtpërdrejt në proceset vendimmarrëse:
Slično, Aristotel (Internet Enciclopedia of Politics. Aristotel: Politics) je zagovarao direktno učešće građana. Za njega državljanstvo potvrđuje sposobnost građana da direktno učestvuju u procesima donošenja odluka:
„Građanin u nekvalifikovanom smislu naprosto ne određuje se točnije ničim drugim nego sudioništvom u sudstvu i vlasti“
„onaj tko ima moć sudjelovati u savjetodavnoj i sudbenoj vlasti , toga nazivamo građaninom dotične države, a državu mnoštvo takvih sposobno za samodostatan život, jednostavno rečeno“.
Čini se da se lokalne (mjesne) zajednice širom Crne Gore, u mjeri u kojoj su aktivne, suočavaju sa nizom problema. Prvo, ove zajednice su stvorene da bi se pozabavile brigama građana koji pripadaju takvim zajednicama. Međutim, ironično, na osnovu upitnika građana koji je sproveo CEGAS (Centar za građanske slobode) 2023. godine, 77% građana je odgovorilo da nisu imali kontakt sa svojom mjesnom zajednicom i da su im njene aktivnosti i odgovornosti potpuno nepoznate, što pokazuje neuspeh za sam razlog zbog kojeg su ove zajednice i osnovane; odnosno da budu glas svojih građana i mjesto gde mogu da izraze svoju zabrinutost i pokrenu inicijative.
Drugo, aktivnosti mjesnih zajednica postale su tek vidljive tokom predizbornih kampanja, najčešće u vidu okupljališta na kojima se takve kampanje vode uglavnom u korist vladajuće strukture, manje-više.
Treće, postoji izražen problem transparentnosti rada mjesnih zajednica i posledičnog nedostatka interesa zajednice za lokalne odluke i javne politike u okviru njihove lokalne samouprave (CEGAS 2023), što ostavlja mnogo na kocki i ukazuje na pasivnost koja rezultira uglavnom kao nedostatak poverenja građana u sistem.
Ulcinj ne izlazi iz prakse i trendova Crne Gore. Tako da su mjesne zajednice u Ulcinju u potpunosti okarakterisane rezultatima CEGAS istraživanja. Štaviše, istraživanja lokalnih nevladinih organizacija kao što su MogUL, Novi Horizonti, Ul-ifno i Punta Institut i sprovedene aktivnosti pokazuju pasivnost mjesnih zajednica, nizak nivo građanskog aktivizma kao i nedostatak komunikacije građana sa lokalnom samoupravom preko mesnih zajednica.
Dakle, potrebno je raditi na aktivizmu građana i stvarati uslove za primjenu praksi i međunarodnih standarda u oblasti učešća građana u planiranju lokalnih politika iu procesu donošenja odluka.
Ovaj tekst je kreiran kroz projekat Građanski i volonterski – rodno aktivno za Ulcinj!, koji realizuje NVO Punta. Projekat je podržan kroz program „OCD u Crnoj Gori – od osnovnih usluga do oblikovanja politika – M’BASE“ koji sprovode Centar za građansko obrazovanje (CGO), Friedrich-Ebert-Stiftung (FES), Centar za zaštitu i proučavanje ptica Crne Gore (CZIP) i Politikon mreža. Projekat finansira Evropska unija, a kofinansira Ministarstvo javne uprave.
Sadržaj ovog teksta isključiva je odgovornost NVO Punta i ne odražava nužno stavove CGO-a, Evropske unije ili Ministarstva javne uprave.
