Saopštenje
Na fotografijama nastalim tokom današnjeg obilaska terena, koji je obavljen zajedno sa predstavnicima Uprave za zaštitu kulturnih dobara, jasno se vidi da je prostor kod starog Javora i istoimene česme ozbiljno i trajno narušen. Nekada skladna prirodna i kulturna cjelina danas izgleda kao gradilište bez reda i mjere, potpuno otuđeno od ambijenta kojem je vjekovima pripadala.
Neplanski i teški građevinski zahvati presjekli su teren, promijenili prirodni izgled prostora i direktno ugrozili stoljetni kultni javor, koji je generacijama bio prepoznatljiv simbol ovog kraja i važna tačka lokalnog identiteta. Time je narušen ne samo izgled prostora, već i njegova kulturna i simbolička vrijednost.
Podsjećamo da su i raniji radovi, posebno izgradnja parapetnog zida zbog proširenja odnosno izgradnje saobraćajnice koja vodi ka naselju Liman, još tada stručno ocijenjeni kao narušavanje izvornog izgleda Javorove česme i njenog vodenog toka/korita. Današnje stanje je, nažalost, još teže: Vodotok je neprirodno i sgučen između dva kamena podzida, staro kameno korito je polomljeno i odbačeno tek tako, betonska ograda bunara bačena u neposrednoj blizini, dok su pojedinci, bez odobrenja i stručnog nadzora, samoinicijativno ozidali bunar kamenom i ogradili prostor oko Javora parapetnim zidom koji nema ni autentičnost, ni uporište u pravilima zaštite kulturne baštine.
Javorova česma, koja je vjekovima bila mjesto okupljanja i dio kolektivnog pamćenja, danas je svedena na improvizovan građevinski element, bez konteksta, mjere i dostojanstva. Blato, neuređeni prilazi i tragovi stihijskih intervencija jasno govore o potpunom izostanku kontrole i odgovornosti, uprkos inicijativi koju je pokrenuo građanin Sami Flamuri, a koja je prihvaćena, kao i uprkos važećem rješenju Uprave za zaštitu kulturnih dobara o privremenoj zaštiti Ulcinjske maslinade i uvale Valdanos, u okviru koje je ovaj lokalitet jasno prepoznat i obuhvaćen mjerama zaštite.
Imajući u vidu sve navedeno, ovim upućujemo jasan i hitan zahtjev nadležnim organima da bez odlaganja zaustave sve dalje radove i spriječe nastavak degradacije predmetnog prostora.
Pozivamo predsjednika Opštine Ulcinj, Gencija Nimanbegua, da bez odlaganja donese odluku o obustavi svih daljih intervencija na prostoru koji je pod preventivnom zaštitom Rješenjem Uprave za zaštitu kulturnih dobara Crne Gore (UP/I-02-041/25-383/2 od 29.08.2025. godine), te da u okviru svojih nadležnosti hitno naloži nadležnim opštinskim službama dosljednu primjenu važećih i obavezujućih mjera zaštite. U skladu sa tim rješenjem, a naročito sa odredbom člana V, kojom je tokom trajanja prethodne zaštite propisana potpuna obustava svih graditeljskih aktivnosti koje nijesu u funkciji očuvanja i unapređenja kulturno-istorijskih vrijednosti Ulcinjske maslinade i uvale Valdanos, neophodno je po hitnom postupku uvesti privremeni moratorijum na sve dalje intervencije u ovom i širem području, kako bi se spriječila dalja degradacija i zaštitio javni interes.
Ovakva mjera je nužna kako bi se spriječila dalja šteta i obezbijedila zaštita izuzetno važnih segmenata identiteta i kulturne baštine Ulcinja, do donošenja trajnog rješenja kojim bi se uspostavila cjelovita i sistemska zaštita kulturnog pejzaža Ulcinjske maslinade i uvale Valdanos.
Zatečeno stanje ne predstavlja razvoj niti unapređenje prostora, već svjedoči o gubitku identitetskih vrijednosti i nemarnom odnosu prema kulturnoj baštini našeg grada.
Zenepa Lika, d.i.a.
Exc.Director MSJA
