Proaktivno objavljivanje informacija u posjedu javnih organa, bez čekanja na zahtjeva građana, danas je općeprihvaćeni standard u mnogim državama u svijetu.
Tako nešto, po definiciji, odgovara konceptu dobre uprave koji, i u teoriji i u praksi,stražuje modele koji bi omogućili bolju, efektivniju, efikasniju, transparentniju upravu koja je otvorena i za učešće građana.
Prema principima proaktivne transparentnosti informacije od javnog značaja su svima dostupne i lako pretražive. Posebno u današnjem vremenu zahvaljujući razvoju novih informatičko-komunikacijskih tehnologija i pristupa internetu.
Proaktivna transparentnost omogućava participaciju građana u javnom životu zajednice. Ukoliko se od građana zahtijeva unošenje dodatnih napora da bi se informisali putem, na primjer, slanja zahtjeva za pristup informacijama od javnog značaja, onda se umanjuje njihova spremnost da učestvuju u donošenju odluka, kao i obim informacija kojima građani raspolažu.
Proaktivna transparentnost smanjuje broj zahtjeva koji se upućuju organima javne vlasti, a samim tim smanjuje i obim posla za osobe koje su zadužene za odgovor na zahtjeve za slobodan pristup informacijama od javnog značaja. Informacija koja je jednom učinjena dostupnom na sajtu treba samo da se ažurira.
Najvažniji zakon kod nas, koji reguliše dostupnost informacija od javnog značaja jeste Zakona o slobodnom pristupu informacijama.
Član 12 ovog pravnog akta propisuje proaktivan pristup informacijama, prema kojem je organ vlasti dužan da na svojoj internet stranici objavi sljedeće informacije:
- vodič za pristup informacijama;
- javne registre i javne evidencije;
- programe i planove rada;
- izvještaje i druga dokumenta o radu i stanju u oblastima iz svoje nadležnosti;
- nacrte, prijedloge i konačne tekstove strateških dokumenata i planova i programa za njihovo sprovođenje;
- nacrte i prijedloge zakona i drugih propisa, kao i mišljenja eksperata na te propise;
- pojedinačne akte i ugovore o raspolaganju finansijskim sredstvima iz javnih prihoda i državnom imovinom;
- spisak državnih službenika i namještenika, sa njihovim službeničkim i namješteničkim zvanjima;
- spisak javnih funkcionera i liste obračuna njihovih zarada i drugih primanja i naknada u vezi sa vršenjem javne funkcije;
- rješenja i druge pojedinačne akte koji su od značaja za prava, obaveze i interese trećih lica;
- informaciju kojoj je po zahtjevu pristup odobren.
Istraživanje koje je nedavno sprovedeno o proaktivnoj transparentnosti Lokalne samouprave, govore da Opština Ulcinj samo djelimično objavljuje informacije na svojoj zvaničnoj internet stranici. Da je to tačno ili da je situacija još lošija, govore i podaci Mreže za afirmaciju nevladinog sektora (MANS), organizacije koja se već 12 godina bavi pravom javnosti na slobodan pristupu informacijama.
Prema riječima koordinatora pravnog programa MANS-a Vuka Jankovića na nedavno organizovanom seminaru u Ulcinju, ova organizacija civilnog društva je tokom 2017. godine podnijela Opštini Ulcinj 695 zahtjeva za pristup informacijama. Od tog broja, samo 1% informacija je bilo objavljeno na opštinskoj internet stranici. Za samo 29% zahtjeva im je dozvoljen pristup, za 54% opštinski organi nijesu imali informacija, dok je za 16% zahtjeva Administracija ćutala ili je navela da nije nadležna.
Dakle, i ovaj dug slučaj potvrđuje da je kod nas još dug put od principa do prakse proaktivnog objavljivanja informacija.
