Magija, prošlost i bogatstvo ulcinjskog kraja često se mogu mnogo bolje osjetiti i doživjeti u konzumiranju gastronomskih specijaliteta i proizvoda Ulcinja nego čitanjem ili razgovorima o kulturnoj baštini, duhovnosti ili istorijskim ličnostima iz duge povijesti ovog područja.
Neizostavni dio ulcinjske kuhinje su maslina i maslinovo ulje. Oni su oduvijek bili i hrana i lijek, ali i proizvodi koji su omogućavali pristojan život svima onima koji su posjedovali preko 100 stabala ove blagoslovljene biljke.
U ulcinjskoj Maslinadi, u najvećem kompleksu stoljetnih maslina na Jadranu, ima preko 86.000 stabala, od čega je vjekovima egzistenciju osiguravalo oko 350 ulcinjskih porodica. Maslinada je uz more, rijelu Bojanu i plodna polja (Ulcinjsko, Štojsko i Vladimirsko) smatrana hraniteljicom Ulcinjana, a ulazak u nju je imao obrise svetosti. Kada su Ulcinjani željeli ukazati počast svojim gostima vodili su ih obavezno i u obilazak Maslinade.
Naročito je to lijepo u jesen, još kada je rodna godina, kao što je, na primjer, ova. Jer, dok je ovo vrijeme turističke postsezone i sve naokolo mirno, čini se kao da se život u ovom gradu preselio među masline. Sve je tu u pokretu. Od tijela beračica do listova masline koji igraju na vjetru i prekrasnih stabala koja pomalo pucketaju. Kao i da ona nastoje da kažu nešto od svoje duge istorije.
Najstarije stablo masline zasađeno je u 2. vijeku nove ere, odnosno staro je preko 1.900 godina.
Pravilo je da što su stabla masline starija, ulje od njih je kvalitetnije, a tim i skuplje na tržištu. Zato je ulcinjsko ulje vazda bilo na cijeni i izvozilo se po jadranskim gradovima, ali i u unutrašnjost Balkana.
„Ulje od naše sorte žutice je izvanrednog kvaliteta, ali samo pod uslovom da su plodovi masline zdravi, da se uberu rano, brzo prerade na temperaturi nižoj od 28 stepeni Celzijusa i da se ulje čuva u odgovarajućim uslovima”, ističe jedan od naših najboljih stručnjaka za maslinarstvo Ćazim Alković.
Podaci Ministarstva poljoprivrede i ruralnog razvoja pokazuju da je prosjek potrošnje maslinovog ulja po glavi stanovnika u Crnoj Gori manji od jednog litra, što je, na primjer, 20 puta manje nego u Grčkoj ili 11 puta manje nego u Italiji i Španiji.
Zato je sada pravo vrijeme za nove zasade maslina, povećanje proizvodnje ulja i razvoj maslinarskog ili oleoturizma, kao nove grane održivog turističkog razvoja Ulcinja i Crne Gore. Jer, maslina i maslinovo ulje su naša tradicija, ali i budućnost.
Ovaj tekst je nastao u okviru projekta „Ukusi Ulcinja za bolje razumijevanje“ za koji su sredstva obezbijeđena kroz Program Zajedno za opšte dobro – „Jačanje povjerenja građana u institucije i izgradnja otpornih zajednica“, a koji realizuju UNDP, UNICEF i UNESCO, u saradnji sa Vladom Crne Gore. Podršku NVO i neformalnim grupama za implementaciju inicijativa pruža „Juventas“. Program finansira Fond UN za izgradnju mira (UN Peacebuilding Fund).
